Obowiązująca od dnia 1 stycznia 2010 r. ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy o podatku VAT istotnie zmieniła obowiązki w podatku od towarów i usług podatników dokonujących transakcji z zagranicą.

Akt wprowadził do polskiego prawa przepisy dyrektyw unijnych dotyczące m.in. kwestii miejsca świadczenia usług oraz składania informacji podsumowujących.

Obowiązki wynikające z nowych zasad w zakresie określenia miejsca świadczenia usług oraz zmianach w zakresie składania informacji podsumowujących.

Nabywca rozliczy podatek
Zmianie ogólnej zasady określenia miejsca świadczenia usług na rzecz podatników towarzyszyło wprowadzenie obowiązku rozliczania usług objętych tą zasadą przez usługobiorcę, jeśli usługi te stanowią u nich import usług.

Obowiązek rozliczenia usługi przez usługobiorcę nie powstanie, jeżeli usługodawca posiada na terytorium kraju stałe miejsce prowadzenia działalności i uczestniczy ono w świadczeniu usług. Jeżeli stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium kraju w żaden sposób nie bierze udziału w dostawie – tj. jego zasoby ludzkie bądź techniczne nie są w żaden sposób wykorzystane przez dostawcę do realizacji dostawy - dostawca nie jest, w zakresie tej dostawy, uznawany za podatnika zobowiązanego do zapłaty podatku VAT. Jeśli natomiast stałe miejsce prowadzenia działalności bierze udział w dostawie towarów bądź usług przed lub w trakcie jej realizacji bądź zgodnie z umową przewiduje się, iż może mieć późniejszy udział, na przykład w postaci serwisu posprzedażnego bądź zastosowania klauzul gwarancyjnych, i taki potencjalny udział nie stanowi oddzielnej dostawy do celów podatku VAT, zawsze będzie on traktowany jako mający udział w dostawie - i nie ma tu znaczenia zakres wykorzystania zasobów ludzkich i/lub technicznych odnoszących się do tej dostawy.

Analogiczne rozwiązania dotyczą polskich usługodawców, którzy posiadają stałe miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego niż Polska państwa członkowskiego, jeśli świadczą oni usługi na rzecz podatników lub osób prawnych zidentyfikowanych dla VAT w innym państwie członkowskim.

Mechanizm odwrotnego obciążenia
Od dnia 1 stycznia 2010 r. mechanizm odwrotnego obciążenia (ang. reverse charge) stosowany jest obligatoryjnie do wszystkich usług objętych zasadą ogólną z art. 28b  ustawy o VAT świadczonych transgranicznie pomiędzy podatnikami.

Oznacza to, iż usługodawcy zagraniczni nieposiadający siedziby na terytorium kraju, co do zasady, nie rozliczą podatku od towarów i usług od usług świadczonych na rzecz podatnika objętych ogólną zasadą, ponieważ takiego rozliczenia dokona „polski” usługobiorca. Usługobiorcy nie muszą z kolei angażować środków finansowych na zapłacenie ceny z podatkiem, ponieważ usługi te zostaną rozliczone w deklaracji jako import usług (mechanizm odwrotnego obciążenia), co pozwala w rezultacie usługobiorcom wykorzystującym usługi wyłącznie do działalności opodatkowanej na „księgowe” rozliczenie podatku z tytułu nabycia tych usług.

Analogiczne regulacje stosowane są we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Nowe obowiązki rejestracyjne
Wprowadzenie nowej ogólnej zasady w odniesieniu do miejsca świadczenia między podatnikami VAT oraz powszechnego mechanizmu odwrotnego obciążenia, w przypadkach kiedy usługobiorcą jest podmiot z innego niż usługodawca państwa członkowskiego, wymusiło, dla celów kontrolnych, włączenie tych transakcji do systemu VIES - system wymiany informacji o podatku VAT pomiędzy państwami członkowskimi. W konsekwencji rozszerzono obowiązek rejestracji jako podatników VAT UE na podmioty, które nie są obecnie zarejestrowane jako podatnicy VAT UE, a które od dnia 1 stycznia 2010 r. nabywają bądź świadczą transgraniczne usługi, do których zastosowanie ma zasada ogólna w zakresie miejsca świadczenia i obowiązek rozliczania podatku przesunięto na nabywcę.

Obowiązkiem rejestracji jako podatnicy VAT UE od dnia 1 stycznia 2010 r. objęci zostali wszyscy podatnicy, w tym zwolnieni podmiotowo lub wykonujący wyłącznie czynności zwolnione od podatku, jeżeli świadczą usługi, do których stosuje się art. 28b ustawy o VAT, na rzecz podatników z innych państw członkowskich lub jeżeli nabywają usługi, do których ma zastosowania powołany przepis, stanowiące u nich import usług.

Czynni podatnicy VAT, zarejestrowani jako podatnicy VAT UE, którzy będą świadczyć bądź nabywać tego rodzaju usługi, nie mają obowiązku dokonywać ponownej rejestracji dla VAT UE, nie muszą także składać aktualizacji zgłoszenia rejestracyjnego tylko z tej przyczyny, że będą świadczyć bądź nabywać te usługi.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Ze względu na konieczność zachowania spójności wewnątrzwspólnotowego systemu rozliczania usług wprowadzono również zasadę jednolitego określenia momentu powstania obowiązku podatkowego. I tak, w przypadku transgranicznych usług, do których zastosowanie ma zasada ogólna określenia miejsca świadczenia, stanowiących import usług, obowiązek podatkowy powstaje,  co do zasady, z chwilą wykonania usług.

W przypadku usług, dla których w związku z ich świadczeniem ustalane są następujące po sobie terminy płatności bądź rozliczeń, uznaje się takie usługi za wykonane z upływem każdego okresu, do którego odnoszą się te rozliczenia bądź płatności, do momentu zakończenia świadczenia tych usług. Natomiast usługi wykonywane w sposób ciągły przez okres dłuższy niż rok, dla których w związku z ich świadczeniem w danym roku nie upływają terminy rozliczeń bądź płatności, uznaje się za wykonane z upływem każdego roku podatkowego, do zakończenia ich świadczenia.

Nowe terminy
Po nowelizacji podatnicy mają obowiązek częstszego niż do tej pory składania informacji podsumowujących o transakcjach w zakresie handlu wewnątrzwspólnotowego - za okresy miesięczne, a nie kwartalne. Krótszy okres sprawozdawczy nie dotyczy podatników świadczących wyłącznie usługi objęte informacją podsumowującą.

Skrócono również termin składania informacji podsumowujących w formie papierowej - należy je złożyć do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu lub kwartale, za który składana jest informacja - dla formy elektronicznej termin pozostał bez zmian, tj. do 25 dnia miesiąca następującego po okresie sprawozdawczym.

Możliwość składania informacji podsumowujących kwartalnie utrzymano dla podatników o niewielkich obrotach w handlu wewnątrzwspólnotowym, tzn. dokonujący wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów o wartości nieprzekraczającej w danym kwartale ani w żadnym z poprzednich czterech kwartałów 250.000 zł (do 31 grudnia 2011 r. kwota ta zgodnie z przepisami przejściowymi wynosić będzie odpowiednio 500.000 zł). Kwartalne informacje podsumowujące mogą także składać podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów, jeśli wartość transakcji bez podatku nie przekracza w kwartale 50.000 zł. Przekroczenie jednego z limitów - dla dostaw bądź nabyć - powoduje obowiązek składania miesięcznej informacji podsumowującej.

Informacje dzięki uprzejmości IKG Kancelaria Podatkowa Sp. z o.o. Ignaczak, Kacprzak, Gniadek